Kijów, ul. Iwana Dracza 6, lok. 15
Twoja siła zwycięstwaKryteria fikcyjności według NBU
07.06.2017
Niedawno opublikowano pismo Narodowego Banku Ukrainy (dalej – NBU) z dnia 26.05.2017 nr 25-0008/37888 „W sprawie kryteriów identyfikacji klientów, których operacje finansowe noszą znamiona fikcyjności”, w którym NBU podsumował wyniki nadzoru bankowego i przedstawił stanowisko co do tego, jakie cechy klientów banki powinny monitorować i, odpowiednio, jakie kryteria mogą świadczyć o fikcyjności operacji klientów.
Załącznik do pisma przewiduje 15 grup kryteriów, wśród których są zarówno dość wątpliwe z punktu widzenia fikcyjności (na przykład podstawowy rodzaj działalności – niewyspecjalizowany handel hurtowy), jak i dość poważne (podrobione dokumenty i nieprawdziwe informacje, na przykład rejestracja klienta na podstawioną osobę):
Kryteria „fikcyjności” według NBU | |
1. Podstawowy rodzaj działalności (pośrednictwo, niewyspecjalizowany handel hurtowy) | 2. Okres istnienia (bardzo krótki, w granicach okresu podatkowego) |
3. Siedziba (adres masowej rejestracji, nieobecność pod adresem rejestracji) | 4. Status offshore (założyciel klienta jest zarejestrowany w państwie o statusie offshore) |
5. Zmiany w działalności (częste zmiany w dokumentach założycielskich, zmiany kierunków działalności, cesja wierzytelności, zmiana banku obsługującego po zmianie właściciela/kierownika) | 6. Niewspółmierność zasobów do skali prowadzonej działalności (klient zatrudnia kilka osób, kierownik, założyciel i księgowy to jedna osoba, minimalny kapitał zakładowy, obroty rzędu milionów hrywien) |
7. Rozliczenia „schematowe” (środki po ich zaksięgowaniu są szybko „tranzytem” przelewane innym podmiotom gospodarczym z różnymi tytułami płatności, saldo początkowe i końcowe na rachunkach jest minimalne i/lub zerowe, operacje na miliony hrywien przeprowadzane w ciągu kilku dni) | 8. Wspólne powiązania (klient ma z innymi podmiotami gospodarczymi wspólne adresy e-mail, IP, adresy pocztowe, numery telefonów i/lub kierowników, pełnomocników, beneficjentów rzeczywistych) |
9. Negatywne informacje (postępowania karne w sprawie przestępstw w sferze działalności gospodarczej dotyczące klienta, jego kierowników, przedstawicieli, właścicieli) | 10. Podrobione dokumenty/negatywne informacje (rejestracja klienta na podstawioną osobę, na podstawie podrobionych dokumentów, pod nieistniejącym adresem, nieprawdziwe dane w statucie dotyczące założycieli/kierowników) |
11. „Sztuczne tworzenie kapitału zakładowego (przeprowadzanie „cyklicznych” operacji finansowych polegających na wielokrotnym stopniowym przelewaniu określonej kwoty środków z rachunku na rachunek w kręgu osób prawnych z tytułem płatności „uzupełnienie kapitału zakładowego”) | 12. Status kierownika (kierownik klienta należy do grup społecznie wrażliwych (emeryci, studenci, osoby na urlopie macierzyńskim), jest osobą w wieku poniżej 20 lub powyżej 75 lat, zarejestrowaną w strefie ATO, na Krymie) |
13. Przyznanie prawa do dysponowania rachunkiem innej osobie (przyznanie przez klienta prawa do dysponowania rachunkiem na podstawie pełnomocnictwa osobom trzecim, niebędącym pracownikami/funkcjonariuszami) | 14. Znaczne operacje gotówkowe (przeprowadzanie przez klienta operacji na kwoty milionowe, niezwiązanych z podstawowym rodzajem działalności lub za pośrednictwem rachunków kartowych) |
15. Rozliczenia w handlu zagranicznym (nowo utworzona spółka lub krótki okres działalności klienta, dokonywanie przedpłat z tytułu kontraktów w handlu zagranicznym (importowych) przy istnieniu informacji ze źródeł otwartych o niewykonaniu przez nierezydenta zobowiązań z innych umów w handlu zagranicznym, przeprowadzanie rozliczeń z tytułu kontraktów w handlu zagranicznym (eksportowo-importowych) na warunkach przedpłaty, w ramach których nie doszło do dostawy towarów w terminach określonych w tych umowach.) |
Gwoli sprawiedliwości należy zaznaczyć, że spełnienie przez klienta jednego lub kilku kryteriów nie świadczy zdaniem NBU o bezwarunkowej fikcyjności jego operacji, lecz stanowi podstawę do przeprowadzenia analizy klienta w celu potwierdzenia lub obalenia odpowiednich podejrzeń.
Należy zwrócić uwagę, że NBU wezwał w piśmie banki do aktywnego weryfikowania zarówno nowych klientów, zwłaszcza na etapie nawiązywania stosunków gospodarczych, jak i klientów już obsługiwanych.
W celu weryfikacji, czy klient przeprowadza operacje finansowe noszące znamiona fikcyjności, bankom zaleca się:
- nawiązanie współpracy między własnymi jednostkami organizacyjnymi, angażowanie w razie potrzeby służby bezpieczeństwa banku, przeprowadzanie kontroli z wyjazdem do siedziby klienta;
- w przypadku niewystarczających informacji kierowanie zapytań do innych banków na podstawie art. 64 ustawy Ukrainy „O bankach i działalności bankowej” z dnia 07.12.2000 nr 2121-III (dalej – ustawa o bankach). NBU podkreślił przy tym, że wymiana przewidzianych w pkt 9 ust. 1 art. 62 oraz ust. 7 art. 64 ustawy o bankach informacji stanowiących tajemnicę bankową i niezbędnych do wykonywania przez banki ich obowiązków w zakresie zapobiegania i przeciwdziałania legalizacji (praniu) dochodów uzyskanych w drodze przestępstwa, finansowaniu terroryzmu i finansowaniu proliferacji broni masowego rażenia odbywa się bez kierowania zapytania i/lub uzyskiwania zgody klienta na ujawnienie informacji. Natomiast w razie potrzeby uzyskania danych o przepływie środków na rachunkach klienta w innym banku bank, który otrzymał takie zapytanie, może przekazać odpowiednie informacje pod warunkiem posiadania lub udzielenia pisemnej zgody tego klienta.
Jeżeli bank potwierdzi, że klient przeprowadzał operacje noszące znamiona fikcyjności, NBU stanowczo zaleca bankom:
- przypisanie klientowi niedopuszczalnie wysokiego ryzyka i odmowę nawiązania stosunków gospodarczych lub ich rozwiązanie;
- zawiadomienie Państwowej Służby Monitoringu Finansowego.
Naszym zdaniem wspomniane pismo NBU może mieć negatywne skutki dla klientów, którzy prawdopodobnie poniosą dodatkowy ciężar gromadzenia dowodów na to, że przeprowadzone przez nich operacje bankowe nie są fikcyjne, ponieważ banki w celu weryfikacji pod kątem kryteriów „fikcyjności” mogą żądać dodatkowych dokumentów, a w razie ich nieprzedstawienia (czyli nieobalenia podejrzeń co do „fikcyjności” operacji) będą rozwiązywać stosunki z takimi klientami.
Zwracamy Państwa uwagę, że niniejsza publikacja nie stanowi porady prawnej i ma charakter wyłącznie informacyjny. W przypadku konkretnego problemu związanego z tematyką publikacji zalecamy uzyskanie pełnej konsultacji u naszych specjalistów.
Prawa autorskie do materiału należą do Kancelarii Adwokackiej WinnerLex.
Przedruk materiałów artykułu bez wyraźnego wskazania imienia i nazwiska autora oraz firmy, w której autor pracuje, a także źródła zapożyczenia stanowi naruszenie praw autorskich i pociąga za sobą odpowiedzialność przewidzianą obowiązującymi przepisami.