Anna Winniczenko skomentowała w gazecie „Dzerkało Tyżnia” kwestię należytej staranności podatkowej

Anna Winniczenko skomentowała w gazecie „Dzerkało Tyżnia” postanowienie Wyższego Sądu Administracyjnego z 26 marca 2014 roku, które wywołało niemałe poruszenie w środowisku prawniczym

Wyższy Sąd Administracyjny wydał 26 marca 2014 roku postanowienie w sprawie nr K9991/26540/11. Postanowienie to wywołało niemałe poruszenie w środowisku prawniczym, ponieważ organy kontrolne od razu zaczęły się na nie powoływać.

Oddźwięk wywołały wnioski, zgodnie z którymi podatnik powinien wykazać się rozsądkiem i ostrożnością przy wyborze kontrahenta, a sprawdzenie, czy dostawca posiada rejestrację państwową i rejestrację w organie podatkowym, nie świadczy o tym, że przedsiębiorstwo jest rzetelnym podatnikiem.

Sąd uważa zatem, że odpowiedzialność za nierzetelnego kontrahenta powinien ponosić właśnie podatnik, który przed zawarciem umów nie zebrał wystarczających informacji o kontrahencie i jego członkach kierownictwa.

Wychodząc z takiego stanowiska, podatnik powinien przeprowadzić dochodzenie w celu ustalenia reputacji kontrahenta na rynku, co w praktyce zazwyczaj nastręcza trudności wobec ograniczonego czasu i zasobów.

Postanowienie to wyraża stanowisko przeciwne do dotychczasowej praktyki Wyższego Sądu Administracyjnego. I tak w orzeczeniu Wyższego Sądu Administracyjnego Ukrainy (WASU) z 10.01.2012 r. w sprawie nr K/9991/81953/11 wskazano: „Artykuł 18 ustawy Ukrainy z 15 maja 2003 roku nr 755-IV „O rejestracji państwowej osób prawnych i osób fizycznych – przedsiębiorców” stanowi, że jeżeli informacje podlegające wpisowi do Jednolitego Rejestru Państwowego zostały do niego wpisane, uważa się je za wiarygodne i mogą być one wykorzystane w sporze z osobą trzecią, dopóki nie zostaną w nich wprowadzone odpowiednie zmiany. Jeżeli informacje podlegające wpisowi do tego rejestru są niewiarygodne i zostały do niego wpisane, osoba trzecia może powoływać się na nie w sporze jako na wiarygodne, z wyjątkiem przypadków, gdy wiedziała lub mogła wiedzieć, że informacje te są niewiarygodne. Z materiałów sprawy wynika, że właśnie takimi informacjami kierował się powód w stosunkach umownych ze sp. z o.o. „T.A.V.-Inżyniring”.

Ponadto, jak zasadnie wskazuje powód w skardze kasacyjnej, obowiązujące przepisy nie zobowiązują ani nie uprawniają osób prawnych do sprawdzania zgodności z prawem i wiarygodności dokumentów założycielskich i zaświadczeń swoich kontrahentów w transakcjach ani autentyczności ich podpisów. Powód jako podatnik działał w granicach obowiązujących przepisów, nie wiedział o zamiarze kontrahenta i nie odpowiada za jego sprawozdawczość. Przy tym sądy bezpodstawnie nie uwzględniły argumentów powoda, że nie ma on prawa żądać od kontrahenta dokumentów w celu wykazania, kto dokładnie wykonał przyjęte przez niego prace, ani sprawdzać liczby osób zatrudnionych u kontrahenta, a w konsekwencji również argumentów o braku w działaniach powoda naruszeń przepisów obowiązującego prawa podatkowego z powyższych przyczyn”.

W piśmie Wyższego Sądu Administracyjnego „Problematyczne kwestie stosowania przepisów w sprawach z udziałem organów państwowej służby podatkowej” nr 1112/11/13-10 z 20.07.2010 roku wskazano: „Przy tym naruszenia dyscypliny podatkowej popełnione przez kontrahenta podatnika nie stanowią podstawy do odmowy prawa do kredytu podatkowego i zwrotu podatku od wartości dodanej z budżetu. Nie stanowi również podstawy do uznania operacji podatnika za niezgodne z prawem późniejsze wygaśnięcie lub anulowanie statusu płatnika podatku od wartości dodanej jego kontrahenta. Wszystkie operacje dokonane przez kontrahenta podatnika przed jego likwidacją nie mogą być automatycznie uznawane za czynności nieważne z samego faktu likwidacji osoby prawnej lub anulowania jej statusu podatkowego”.

Ponadto stanowisko sądu wyrażone w postanowieniu z 26 marca 2014 r. w sprawie nr K9991/26540/11 jest sprzeczne z ustawą zasadniczą kraju, zgodnie z którą odpowiedzialność prawna osoby ma charakter indywidualny (art. 61 Konstytucji Ukrainy).

Prawo podatkowe również stanowi, że odpowiedzialność za niewykonanie lub nienależyte wykonanie obowiązku podatkowego ponosi podatnik, z wyjątkiem przypadków określonych w Kodeksie lub w ustawach dotyczących spraw celnych (pkt 36.5 art. 36 Kodeksu podatkowego Ukrainy).

Punkt 2 artykułu 8 Kodeksu postępowania sądowoadministracyjnego Ukrainy z 06.07.2005 r. nr 2747-IV stanowi, że sąd stosuje zasadę praworządności z uwzględnieniem orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka.

Obecnie można wskazać trzy wyroki Europejskiego Trybunału Praw Człowieka dotyczące omawianej kwestii. Są to wyroki w sprawach Intersplav przeciwko Ukrainie (2007 rok, skarga nr 803/02), „Bulves” AD przeciwko Bułgarii (2009 rok, skarga nr 3991/03) oraz Business Support Centre przeciwko Bułgarii (2010 rok, skarga nr 6689/03).

W sprawie Intersplav przeciwko Ukrainie (pkt 38 wyroku) Europejski Trybunał Praw Człowieka uznał, że podatnik nie może zostać pozbawiony prawa do zwrotu VAT z budżetu w braku dowodów, że był zaangażowany w bezprawną działalność związaną z nielegalnym uzyskiwaniem zwrotu z budżetu.

W szczególności orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, które zgodnie z artykułem 17 ustawy Ukrainy „O wykonywaniu orzeczeń i stosowaniu orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka” jest źródłem prawa, wskazuje, że jeżeli organy państwowe dysponują informacjami o nadużyciach w systemie podatkowym przez konkretną spółkę, powinny stosować odpowiednie środki właśnie wobec tego podmiotu, a nie rozciągać negatywnych skutków na inne osoby (wyrok Europejskiego Trybunału z 09.01.2007 roku w sprawie „Intersplav” przeciwko Ukrainie).

Tak więc, opierając się na obowiązującym prawie Ukrainy i orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, można stwierdzić, że płatnik VAT nie traci prawa do kredytu podatkowego i zwrotu z budżetu w przypadku nadużyć popełnionych przez jego kontrahentów, a nie przez niego samego. Podatnik nie musi też sprawdzać reputacji biznesowej kontrahenta, jeśli ten posiada rejestrację państwową i rejestrację w organie podatkowym, a tym bardziej udowadniać w sądzie, jakie dokładnie starania podjął w celu ustalenia jego konkurencyjności na rynku, ponieważ zgodnie z art. 71 Kodeksu postępowania sądowoadministracyjnego Ukrainy w sprawach administracyjnych dotyczących bezprawności decyzji, działań lub bezczynności podmiotu władzy publicznej obowiązek udowodnienia zgodności z prawem swojej decyzji, działania lub bezczynności spoczywa na Pozwanym, jeżeli kwestionuje on skargę administracyjną.

Jednak wbrew dotychczas ukształtowanemu orzecznictwu sądy po wydaniu postanowienia z 26.03.2014 r. w sprawie nr K9991/26540/11 zaczęły popierać wyrażone w nim stanowisko. To znacznie pogarsza i tak trudne położenie podatników przy kwestionowaniu działań podmiotu władzy publicznej.

Skutkiem takich działań jest uznanie operacji gospodarczych podatnika za nierzeczywiste, nieuznanie dokumentów potwierdzających fakt dokonania operacji gospodarczej za dokumenty źródłowe, a w konsekwencji nieuznanie prawa podatnika do kredytu podatkowego i zwrotu podatku od wartości dodanej.

Przekroczeniem uprawnień przez organy kontrolne jest w takich przypadkach także sporządzanie przez nie protokołów kontroli bez wydania decyzji podatkowej, na podstawie których samodzielnie zastępuje się wskaźniki sprawozdawczości podatnika w Szczegółowej bazie porównania wskaźników kredytu podatkowego i zobowiązań podatkowych. Następnie analogiczne działania stosuje się wobec wszystkich kontrahentów podatnika w łańcuchu dostaw towarów (robót, usług).

Takie zastąpienie bezpośrednio wpływa na prawa i interesy podatnika, w szczególności: pogarsza się jego reputacja biznesowa, jego kontrahenci rezygnują z dalszych stosunków gospodarczych z nim, aby uniknąć negatywnych skutków podatkowych dla siebie itp.

A co najważniejsze, takie działania uniemożliwiają podatnikowi skorzystanie z gwarantowanego mu przez Konstytucję Ukrainy prawa do zaskarżenia w sądzie decyzji organów władzy państwowej, ponieważ organ kontrolny w takim przypadku nie wydaje decyzji podatkowej.

Zwracamy Państwa uwagę, że niniejsza publikacja nie stanowi porady prawnej i ma charakter wyłącznie informacyjny. W przypadku konkretnego problemu związanego z publikacją zalecamy uzyskanie pełnej konsultacji u naszych specjalistów.

Prawa autorskie do materiału należą do Kancelarii Adwokackiej WinnerLex.

Przedruk materiałów artykułu bez wyraźnego wskazania nazwiska autora i firmy, w której autor pracuje, a także źródła stanowi naruszenie praw autorskich i pociąga za sobą odpowiedzialność przewidzianą obowiązującymi przepisami.